NIJMEGEN

Kabinet moet ongevaccineerden een respectvolle uitweg bieden, zegt hoogleraar

Premier Rutte, minister De Jong en de gebarentolk tijdens een eerdere coronapersconferentie.
Premier Rutte, minister De Jong en de gebarentolk tijdens een eerdere coronapersconferentie. © ANP
NIJMEGEN - Het kabinet staat vanavond tijdens de coronapersconferentie voor een moeilijke taak: Nederlanders ervan doordringen dat corona nog niet weg is en dat het vaccin de uitweg is. En dat zonder gevaccineerden en ongevaccineerden tegen elkaar uit te spelen. "De overheid moet eerder boos zijn op zichzelf dan op ongevaccineerden, want zeggen dat 'iedereen het zelf moet weten' was echt heel onverstandig."
De coronapersconferentie komt op een moment dat de besmettingen weer rap oplopen, terwijl een groot deel van Nederland al is gevaccineerd. Volgens de laatste cijfers van het RIVM is 83,8 procent van de bevolking volledig ingeënt. Dat blijkt niet voldoende om de druk op de zorg binnen de perken te houden. Een gevolg van de communicatiestrategie van het kabinet, vindt José Sanders. Zij is hoogleraar Narratieve Communicatie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.
Hoogleraar José Sanders doet haar verhaal ook op Radio Gelderland:
Hoogleraar Sanders over de communicatiestrategie rond het coronabeleid
Jezelf wel of niet vaccineren, dat werd volgens Sanders in het begin heel sterk als individuele keuze gepresenteerd. "Dat heeft veel ruimte gelaten om de keuze ook de kant op te laten vallen van: ik doe het niet. Maar nu de gezondheidszorg weer de bottleneck wordt, is het heel lastig die communicatiestrategie bij te buigen naar: het is toch niet zo vrijblijvend."

Eén op één op campagne

Sanders ziet verschillende groepen ongevaccineerden die allemaal een eigen benadering vragen. "Ik val van mijn stoel als ik hoor dat huisartsen op Urk nu pas gaan helpen met vaccineren: zo’n laagdrempelige benadering in zo’n lastige situatie had veel eerder moeten gebeuren."
Daarnaast is er volgens haar nog een grote groep die onvoldoende informatie heeft of nog twijfelt. Daar is 'communicatie op maat' voor nodig, stelt Sanders. "Ga de wijken in voor het gesprek op individueel niveau. Neem angst en aarzeling weg, één op één. Dan kan je zeggen: daar hebben we geen tijd, geen mensen voor. Dan moet je maar eens uitrekenen wat een bed op de IC kost, om maar niet te spreken van een nieuwe lockdown."

Gezichtsverlies voorkomen

Er is ook een kleinere groep mensen die hun keuze tegen vaccinatie als onderdeel van hun identiteit zijn gaan zien. "Die zijn met argumenten niet meer uit die positie te krijgen. Daar is ander politiek beleid voor nodig: geld bieden, testen heel duur maken, wetgeving veranderen waardoor je ergens niet meer naar binnen mag zonder vaccinatie. Dat is buitengewoon beladen, juist omdat je het eerst als vrijblijvende keuze hebt gepresenteerd. Mensen kunnen daar terecht van in de war raken: ik mocht het toch zelf weten? Wat krijgen we nou? Je hebt een risico dat je daarmee die groep mensen nog meer verliest."
De overheid moet deze groep 'een respectvolle uitweg bieden', oppert zij. "Bijvoorbeeld door via de achterdeur te vaccineren. Of door de nadruk te leggen op blijheid als iemand nu wèl besluit tot vaccineren, in plaats van ze met terugwerkende kracht te beschuldigen."

Niet zo vrijblijvend

Sanders hoopt dat het kabinet vanavond beter laten zien dat vaccineren niet meer vrijblijvend is. "Tot nog toe, bij ziektes als griep of de mazelen, kon de maatschappij zich dat permitteren zonder de gezondheidszorg over de kop te laten gaan. Maar bij deze ziekte is dat anders. Zelfs als slechts een klein deel van alle besmettingen een ernstig ziektebeloop heeft, geeft dit al heel snel overbelasting in de zorg. En die zorg willen we koste wat kost openhouden. Dus we kunnen ons dit niet goed meer permitteren. Dat is de basisboodschap en die is onvoldoende verspreid."