Instellingen

Dit staat boeren te wachten als de overheid hun grond gaat onteigenen

Een boer is aan het werk op zijn land.
Een boer is aan het werk op zijn land. © Pixabay

ARNHEM - In de strijd tegen stikstof wil het kabinet landbouwgrond opkopen en die een duurzame bestemming geven. Varkenshouder Eric Holleman maakte eerder een zogeheten onteigeningsprocedure mee: “Je bent blij met wat je hebt en ineens moet dat plaatsmaken voor iets in het algemeen belang".

Gert-Jan de Jager is advocaat en gespecialiseerd in onteigeningszaken. Hij staat de overheid, particulieren en bedrijven bij in het lange en complexe juridische proces. “Onteigening is in de basis het recht van de overheid om iemands eigendom af te nemen”, weet De Jager.

Het is het laatste redmiddel wat de overheid tot haar beschikking heeft om bijvoorbeeld een snelweg aan te leggen of om woningen te bouwen op grond die nog niet in bezit is van de overheid.

Boeren kunnen gedwongen worden om hun grond te verkopen. Dat staat in plannen die NRC heeft ingezien. De overheid wil die grond gebruiken voor duurzame landbouw, om zo de stikstof terug te dringen. De landbouwsector is nu de grootste uitstoter van stikstof, omdat het gas vrijkomt bij het houden van vee. Die uitstoot zorgt er op dit moment voor dat de projecten woningbouw en infrastructuur vertraging oplopen. De nieuwe plannen moeten ervoor zorgen dat die sectoren meer ruimte krijgen.

Eerder konden agrariërs zich vrijwillig laten uitkopen. Dat zij nu gedwongen worden om hun terrein van de hand te doen, dat vervolgens wordt gebruikt voor duurzame landbouw, is vrij uitzonderlijk volgens De Jager. "Lang werd er gezegd dat landbouwgrond gekoesterd moet worden, maar die traditie lijkt dus nu definitief verbroken", zegt de raadsman.

Boeren krijgen in het voorstel een royale vergoeding om schadeloos gesteld te worden. De plannen zouden naar verluid 17 miljard euro kosten.

'Vrij zeker dat overheid zaak wint'

Als de overheid haar zinnen op een stuk grond heeft gezet, ‘is het vrij zeker dat de ze uiteindelijk die grond ook krijgt, al moet de overheid natuurlijk wel goed de spelregels volgen’, zegt De Jager.

Eric Holleman was varkenshouder en raakte verstrikt in een onteigeningsprocedure. Zijn bedrijf moest plaatsmaken voor Park Lingezegen en een fietssnelweg tussen Arnhem en Nijmegen.

“Dat hakt er geestelijk zwaar in”, weet hij uit ervaring. Het bedrijf was destijds van zijn broer, zijn moeder en hemzelf. Onder meer door de onteigening moesten hij en zijn moeder hun aandeel in het bedrijf opgeven, zijn broer kon wel een doorstart maken.

“De toekomstpositie van boeren wordt moeilijker”, benadrukt Holleman. Hij heeft het artikel van NRC met afschuw gelezen en vindt het een minachting voor de democratie dat een demissionair kabinet met zo'n plan komt.

Lange procedure

Advocaat De Jager legt uit dat bij een onteigeningsprocedure twee sporen moeten worden bewandeld. "Er moet eerst een bestemmingsplan komen dat aan agrarische bedrijven een andere bestemming geeft. Daarover kan worden geprocedeerd bij de Raad van State."

Omdat het in dit geval om een landelijke aanpak gaat, is het volgens hem logisch dat de Rijksoverheid een bestemmingsplan opstelt. Daarin moet worden uitgelegd waarom onteigening nodig is.

Daarnaast moet dan de grondverwerving van start. Eerst moet de overheid het gesprek aangaan met diegene van wie de grond is. Er moet worden gekeken of partijen er niet zonder procedure uit kunnen komen. Dat gaat dan uiteraard met name over de schadeloosstelling. "Pas daarna kan er een onteigeningsprocedure in gang worden gezet”, vertelt De Jager. "Zo’n procedure is niet uniek, het komt wekelijks voor.”

Op meerdere momenten kan het bedrijf zijn stem laten horen. Dat is dan over de vraag of er onteigend mag worden tot over de vraag wat de schadeloosstelling moet worden. De rechter die dat bepaalt, laat zich daarover adviseren door een onafhankelijke commissie. Het hele proces kan met gemak twee tot drie jaar duren.

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip of opmerking voor de redactie? Stuur ons een bericht op WhatsApp of stuur een mail: omroep@gld.nl!