Instellingen

Grote zorgen om waterkwaliteit binnenmeren: 'We staan onderaan in Europa'

Er zijn grote zorgen om de waterkwaliteit in de binnenmeren.
Er zijn grote zorgen om de waterkwaliteit in de binnenmeren. © Omroep Gelderland

1 miljoen euro per jaar kost het om de binnenmeren rondom het IJsselmeer te maaien en zo bevaarbaar te houden. Dat geld brengen de aanliggende gemeenten en provincies gezamenlijk op. Zij hopen echter dat de nieuwe regering mee wil zoeken naar een structurele oplossing. Professor Piet Verdonschot, dé zoetwateronderzoeker van Nederland, maakt zich al lange tijd zorgen om de waterkwaliteit én ziet in maaien geen oplossing.

De 'Aaltje' van visser Henk Timmer vaart al dagen over het Wolderwijd. Hij maait fonteinkruid. "Als je een boer over het land ziet gaan met zijn maaimachine, dan ziet dit eruit als geklooi." Timmer vist meestal op vis, maar een paar weken per jaar wordt hij ingehuurd waterplanten weg te halen. Bergen waterplanten.

De randmeren zijn op veel plekken ondiep, zo is het Veluwemeer nog geen 2 meter diep. Rijkswaterstaat onderhoudt een aantal vaargeulen voor grote schepen, maar toeristen die met hun bootjes rondom Flevoland varen, willen ook in het ondiepe water.

"We maaien nu het stuk van Harderwijk naar De Biezen, een eilandje waar toeristen en inwoners graag aanleggen", wijst Timmer. "We proberen tien hectare per dag te maaien, op sommige dagen liggen we dan tot de nok vol met waterplanten." Dat maaien is hard nodig, laat hij zien als er weer een lading planten gelost is op de boot. "Dit is zo sterk als touw. Als dat in de motor van een klein bootje komt, gaat-ie geen kant meer op."

Economie vs. natuur

Prof. dr. ing. Verdonschot van de WUR in Wageningen begrijpt dat er ook een economisch belang is bij het meer. "Op sommige dagen lijken het de Amsterdamse grachten wel die binnenmeren." Hij wil dat de natuur op één staat.

Verdonschot is dé zoetwaterspecialist van Nederland en bestudeert al veertig jaar ongewervelde dieren, waterplanten, vissen, algen en ecosystemen. Hij zou het toejuichen als er veel geld naar de binnenwateren gaat, maar of de oplossing van de Gastvrije Randmeren de beste oplossing is, betwijfelt hij.

De Gastvrije Randmeren is een samenwerking tussen de aanliggende gemeenten en provincies. Zij vragen 120 miljoen euro om het meer opnieuw in te richten en jaarlijks 1 miljoen om de bodem te maaien. De gemeenten willen de natuur beschermen, maar ook de diepere vaargeulen voor de boten maken. "Wat ik ervan gezien heb, gaan ze de vorm van het meer aanpassen door vaargeulen uit te diepen, daarmee los je het probleem van de belabberde waterkwaliteit niet op," aldus de professor.

"We geven miljoenen uit aan maatregelen voor het water in Nederland," vervolgt Verdonschot zijn betoog, "maar we staan ecologisch gezien op de twee na laatste plaats in Europa. Nederland doet het heel erg slecht qua waterkwaliteit. De ecosystemen in de binnenwateren zijn ver beneden niveau. De maatregelen die we nemen, zijn niet afgestemd op het doel dat we willen bereiken. We zouden in de aanpak veel meer moeten kijken naar het hele ecosysteem, in plaats van naar losse onderdelen."

Waarom maaien we?

Over dat maaien van een meer heeft Verdonschot een duidelijke mening - al snapt hij heus wel dat wier voor toeristen vervelend is. "Is de vraag wel gesteld waarom er zo veel waterplanten zijn?" Verdonschot weet zelf het antwoord wel. "Nutriënten, mest van omringende weilanden, komt uiteindelijk in het meer terecht. Het gebruik van mest is minder geworden de afgelopen jaren, dus zijn er minder algen."

"Het meer is naar een andere fase is gegaan. Van algen naar waterplanten. Er is genoeg licht voor de waterplanten om te groeien omdat het water niet diep is, en dat doen ze dus ook massaal. En dan gaan we ook maaien. Dan gaat het net als bij je gazon, hoe meer je maait hoe dichter en sneller het gras terug komt."

Bekijk de video. De tekst gaat daaronder verder.

Miljoenen gevraagd om randmeren bevaarbaar te houden, maar helpt dat wel?

Decennia wachten

In de toekomst wordt de landbouw circulair. Dan komen er minder meststoffen of nutriënten in het water. Verdonschot verwacht dat er dan ook waterplanten in het meer komen die er veel meer van nature thuis horen. Als er meer soorten zijn, groeien ze ook minder dicht, legt hij uit.

"Iedereen denkt: we maken vandaag wat en dan is het morgen klaar. Maar zo werkt de natuur niet. Zo'n systeem heeft zo veertig tot tachtig jaar nodig om zich te ontwikkelen. Dan hebben we er mest aan toegevoegd en dijken neergezet. Dus als we nu ingrijpen, duurt het decennia voordat de waterkwaliteit terugkomt. En ingrijpen betekent tegelijk op het land minder bemesten, de oevers verbreden zodat moerassen ontstaan, de ondiepe delen geleidelijk laten aflopen en het waterpeil zijn natuurlijke wisseling teruggeven."

De gastvrije randmeren willen graag nú een oplossing. En niet over decennia: zij willen dat de toeristen kunnen blijven komen, dat de waterkwaliteit omhoog gaat en het meer veilig is voor de gebruikers. Vandaar hun verzoek om 120 miljoen euro. Wat als ze het geld niet krijgen? Voorzitter Rita Braam: "Daar wil ik nog even niet aan denken. We gaan na de zomervakantie opnieuw aan de slag om uit te leggen hoe belangrijk het is dat er geïnvesteerd wordt in de Randmeren."

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip of opmerking voor de redactie? Stuur ons een bericht op WhatsApp of stuur een mail: omroep@gld.nl!