Nieuws

Beter geen brug dan de Waalbrug, en andere Gelderse opstanden

Nijmegenaren kunnen het zich nu maar moeilijk voorstellen, maar 100 jaar geleden is er fel actiegevoerd tegen de komst van de Waalbrug. De petitie die de actievoerders in 1912 aanboden aan de gemeente Nijmegen, is een van de zes Gelderse inzendingen voor de verkiezing Stuk van het Jaar. © Gelders Archief
Nijmegenaren kunnen het zich nu maar moeilijk voorstellen, maar 100 jaar geleden is er fel actiegevoerd tegen de komst van de Waalbrug. De petitie die de actievoerders in 1912 aanboden aan de gemeente Nijmegen, is een van de zes Gelderse inzendingen voor de verkiezing Stuk van het Jaar.
Tijdens deze verkiezing staan de archiefstukken van Nederlandse archief- en erfgoedinstellingen centraal. Elk archief mag één stuk nomineren voor de verkiezing. Dit jaar hebben alle inzendingen iets te maken met het thema 'opstand' en elke Gelderse inzending vertelt een bijzonder verhaal. 

Afscheidsbrief van een rebelse edelvrouw

Zeven uur voordat freule Judith van Dorth op 21 november 1799 geëxecuteerd wordt, schrijft deze dwarse en excentrieke edelvrouw haar trieste afscheidsbrief. 'Wat ik heel indrukwekkend aan het briefje vind, is dat je echt kunt zien dat haar handen trilden en dat de inkt op sommige plekken ook doorlopen is', vertelt Anthony Livius van het Gelders Archief, die dit stuk nomineerde. 'Ze heeft dit briefje midden in de nacht, om 4.00 uur geschreven.' 
Nijmegenaren kunnen het zich nu maar moeilijk voorstellen, maar 100 jaar geleden is er fel actiegevoerd tegen de komst van de Waalbrug. De petitie die de actievoerders in 1912 aanboden aan de gemeente Nijmegen, is een van de zes Gelderse inzendingen voor de verkiezing Stuk van het Jaar. © Gelders Archief
Foto: Gelders Archief
'Haar Oranjegezinde opstandigheid tegen het Bataafse regime wordt haar fataal. Als enige vrouw in de geschiedenis van de Nederlandse Republiek veroordeelt een militaire rechtbank haar om politieke redenen tot de kogel', schrijft het Gelders Archief. 

Verloren zoon

Het Regionaal Archief Zutphen heeft ook een heel oude brief genomineerd, die is geschreven tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Hierin vraag Konraedt Ziebeth, barbier en chirurgijn (een soort tandarts en geneesheer) in het Hoogduitse leger, aan de Heren van Zutphen waar zijn zoon is. 'Een brief zó dicht bij het persoonlijke leed tijdens de Tachtigjarige Oorlog, is elders nauwelijks te vinden', schrijft het archief over deze brief.

Beter geen brug dan een Belvédère-brug!

Het Regionaal Archief Nijmegen heeft de handtekeningenactie tegen de Belvédèrebrug, tegenwoordig bekend als de Waalbrug, genomineerd als Stuk van het Jaar. 'De Nijmeegse middenstanders kwamen in opstand tegen deze nieuwe verkeersbrug over de Waal, omdat men bang was klanten te verliezen', legt het archief van Nijmegen uit.
Bekijk de reportage (tekst gaat verder onder de video)
Beter geen brug dan de Waalbrug, en andere Gelderse opstanden
'Tot dan toe moesten Nijmegenaren namelijk via de winkelstraten in de benedenstad naar de veerpont rijden om de Waal over te steken. Al die reizigers vormden een grote groep klanten voor de winkeliers. Door deze nieuwe brug zou al het verkeer buiten het centrum om worden geleid.' De opstand van de winkeliers heeft tijdelijk succes gehad. In 1917 besloot de gemeenteraad om de brug niet te bouwen. Maar in de jaren '20 kwam het onderwerp opnieuw op de politieke agenda, en daarom hebben we sinds 1936 tóch een Waalbrug in Nijmegen.

Protest voor Rock and Roll en tegen de Betuweroute

De burgemeester van Apeldoorn verbood in 1956 om de film Rock around the Clock te vertonen. Maar daar was de Apeldoornse jeugd het niet mee eens. Ze gingen met stukken hout en karton met 'Rock and Roll' erop de straat op. Het CODA in Apeldoorn heeft daarom een foto genomineerd van een politieagent die zo'n afgepakt protestbord omhoog houdt. 
Het Regionaal Archief Rivierenland heeft ook een foto genomineerd. Erop staat een man die fruit uitdeelt aan automobilisten op de A15 toen die snelweg in 1993 bij Tiel werd geblokkeerd in protest tegen de Betuweroute. 'Angst voor lawaai en gevaarlijke stoffen, twijfel over nut en noodzaak, boosheid over besluitvorming, onteigening van grond en landschapsvervuiling maakten de Betuwenaars strijdlustig', schrijft het archief.

Succesvolle opstand tegen kerncentrale Kalkar

'De atoomdood dreigt, onze gemeente zwijgt.' Deze woorden staan groot afgedrukt op een affiche dat op 22 april 1982 door heel Gendringen werd opgehangen. Het affiche werd gemaakt door Toon Elfrink, een kunstenaar die oorspronkelijk uit Mechelen komt.
Nijmegenaren kunnen het zich nu maar moeilijk voorstellen, maar 100 jaar geleden is er fel actiegevoerd tegen de komst van de Waalbrug. De petitie die de actievoerders in 1912 aanboden aan de gemeente Nijmegen, is een van de zes Gelderse inzendingen voor de verkiezing Stuk van het Jaar.
Foto: Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers
'Het affiche is een interpretatie van het wapen van de voormalige gemeente Gendringen: de gent (mannetjesgans) verschrompeld, de kop bijna een doodshoofd en de drie ringen vervangen door atoomcentrifugetekens', schrijft het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers. 'Het brengt de massale protesten tegen kernenergie in de jaren 70 en 80 terug in onze herinnering.'