Nieuws

Gladiatoren en hooligans in Museum Het Valkhof in Nijmegen

NIJMEGEN - Ze waren er ook al in 59 na Christus. Hooligans en supportersrellen. Het is één van de bijzondere dingen die bezoekers kunnen leren van de tentoonstelling Gladiatoren - Helden van het Colosseum. Vanaf zaterdag 1 oktober kunnen nieuwsgierigen in het leven van de gladiator duiken in Museum Het Valkhof in Nijmegen.
Door een samenwerking met het Colosseum in Rome kan het museum in de Waalstad veel voorwerpen uit Italië tonen die veelal voor het eerst buiten de landsgrenzen te zien zijn. Maar ook het gladiatoren-verleden van Nijmegen zelf komt aan bod.

Romeins Nijmegen hield van gladiatorengevechten

Met witte handschoenen houdt curator Annelies Koster van Museum Het Valkhof een groene Romeinse beker vast. Uit de grond tevoorschijn gekomen in Nijmegen-West in het begin van de twintigste eeuw. Er staan gladiatoren op afgebeeld. 'Het zegt dat hier in ieder geval ook gladiatorenspelen zijn gehouden', zegt Koster. 'En dat men daar van hield.'
Bij rioleringswerkzaamheden in de jaren 70 van de vorige eeuw zijn in Nijmegen ook echt sporen van het enige amfitheater van Nederland aangetroffen. Deze verre voorvader van het moderne voetbalstadion bood plek aan minstens 10.000 bezoekers. Op de kruising van de Rembrandtstraat en de Mesdagstraat is met donkere stenen in het wegdek aangeven waar delen van de muren van het amfitheater hebben gestaan.

Tweede amfitheater in Nijmegen

Er wordt nu zelfs onderzocht of er ook een tweede amfitheater is geweest. Dichter bij de Romeinse stad Ulpia Noviomagus in het huidige Nijmegen-West. Het amfitheater waar ze in de jaren zeventig op stuitten ligt dichter bij het legerkamp van het Tiende Legioen. In Xanten bijvoorbeeld verscheen ook, nadat de stad groeide, een tweede amfitheater.
En zo is er bijvoorbeeld ook een zwaard uit de Waal gevist. 'Wij noemen het zwaard', doceert Koster. 'Maar de Romeinen noemden het gladius. Daar komt ook de term gladiatoren vandaan.' Ze houdt stil bij een andere vitrine met een vondst uit de Waal. 'Dit is een groot deel van een gladiatorenhelm. Daaruit kun je dus ook alweer afleiden dat gladiatoren hier echt geweest zijn, en ook gevochten hebben.'

Grafsteen van vierduizend kilo

Eén van de topstukken van de expositie is een gigantisch grafreliëf uit Pompeï. In een soort stripverhaal staat er een hele dag van gladiatorspelen op afgebeeld. 'Ongeveer  vierduizend kilo', zegt de curator terwijl ze met ontzag naar de enorme steen kijkt. 'Deze plek was echt de enige plek in het museum waar die kon staan. Omdat hier een muur onder zit.'
Net als in de huidige stadions waren er souvenirs te krijgen. Toen was het geen NEC-sjaal of iets dergelijks maar een klein beeldje van je favoriete gladiator of een olielampje met z'n afbeelding er op. En graffiti was er ook al. Net als nu lieten bezoekers krabbeltjes achter om maar duidelijk te maken van wie ze supporter waren.

Rellen

En hooliganisme dus. Nog zo'n vergelijking met de huidige stadions die laat zien dat de geschiedenis zich herhaald. Op een kopie van een grote muurschildering is het te zien in één van de tentoonstellingsruimten. De afbeelding toont het amfitheater van Pompeii. 'Zowel in het amfitheater zelf als daarbuiten, rondomheen', wijst Koster aan op de schildering.
'Daar liggen mensen op de grond, allerlei vechtende mensen. Maar dat zijn geen gladiatoren. Dat zijn de supporters. Het zijn gewoon supportersrellen in 59 na Christus.' Er vielen doden en keizer Nero verbood spelen in Pompeii voor gedurende tien jaar.