Arnhem en omstreken

Zweefvliegers Terlet toch weer lucht in na crash: ’Mensen zijn down’

Archieffoto van een opstijgend zweefvliegtuig op Terlet op 13 mei 2022
Archieffoto van een opstijgend zweefvliegtuig op Terlet op 13 mei 2022 © RTV Connect / Arjan Hoefakker
ARNHEM - De verslagenheid is groot onder zweefvliegers op zweefvliegveld Terlet nadat woensdag een piloot om het leven kwam bij een startcrash op het vliegveld bij Arnhem. Leden van de zweefvliegclub Gliding Adventures Europe (GAE) zagen het trieste ongeval gebeuren. Afgelopen weekend stapten zij toch weer in een zweefvliegtuig om een vlucht te maken.
Woensdag ging het mis bij het opstijgen. Een toestel van zweefvliegclub Gliding Adventures Europe (GAE) stortte kort na de start neer. Het vliegtuig boort zich met de neus in de grond. De 69-jarige piloot uit Schijndel komt erbij om het leven. Het gaat om de secretaris van de vereniging.
"Het gebeurde voor mijn ogen", vertelt voorzitter Jurgen van Staaden van GAE. "Er zijn veel mensen die hiermee een vriend hebben verloren." Zichtbaar aangeslagen vertelt hij hoe hij zag dat zijn vriend kort na de start de controle over het vliegtuig verloor en crashte.
Op sombere gezichten na doet weinig nog vermoeden dat het hier zo mis ging afgelopen woensdag. Het ene na het andere zweefvliegtuig kiest dit weekend het luchtruim vanaf Terlet. De vliegtuigen worden door een lier de lucht in getrokken. Het is een vanzelfsprekend en vertrouwd beeld op de glooiende heuvels ten Noorden van Arnhem. Het gesprek wordt echter vooral bepaald door de gebeurtenis waarbij de secretaris van GAE het leven liet.
"Ik werkte elke dag met hem samen. Hij was een actief lid van de club en was een ervaren piloot", vertelt van Staaden. “De eerste nacht kon ik er niet van slapen. Ik heb ook zijn vrouw bezocht. Je kunt elkaar dan alleen maar vasthouden en huilen.”
Nu, een aantal dagen na de vliegtuigcrash, wil de voorzitter van de zweefvliegclub zijn verhaal liever nog niet voor de camera doen. Op het terras bij het zweefvliegveld vertelt hij in gesprek met streekomroep RTV Connect over wat er gebeurde op de startbaan even verderop. Van Staaden roert zijn koffie, kijkt om zich heen en vervolgt zijn verhaal: “Het ging zo snel. Hooguit tien seconden en toen was het gebeurd.”

Minuut stilte

“We hebben vrijdag weer voor het eerst gevlogen met de mensen van onze vereniging. Onze club heeft zo’n tachtig actieve leden. Ikzelf heb ook weer gevlogen. Het vliegen is zo natuurlijk: het zweefvliegen is als het aantrekken van een jas. We letten allemaal extra goed op elkaar en praten veel met elkaar. Je wilt ook vooral rust hebben als je iets moeilijks doet. Vrijdagavond hebben we met z’n allen een minuut stilte gehouden om onze vriend te herdenken.”

‘Niets mis met lier’

Zes weken geleden was er ook al een startcrash op Terlet. Toen overleefde de piloot de crash. “We hebben als vereniging zo’n 16.000 starts gemaakt in de acht jaar dat wij bestaan. Nooit is er iets mis gegaan. Waarom gaat het nu dan wel mis? We hebben nog veel vragen. Onze mensen worden getraind en getraind, maar blijkbaar kan het dan toch die ene keer mis gaan. Statistisch gezien blijft het het ritje in de auto hierheen nog altijd veel risicovoller.”
De twee crashes vlak na de start in anderhalve maand tijd werpen de vraag op of de lier waarmee de vliegtuigen worden gelanceerd veilig is. De Onderzoeksraad voor Veiligheid, de luchtvaartpolitie en een forensisch expert doen onderzoek naar de oorzaak
Havenmeester Robin van Maarschalkerweerd wacht eventuele bevindingen met belangstelling af, maar heeft op basis van gesprekken met ooggetuigen al wel een beeld van wat er mis kon gaan.
“Het lijkt heel erg op het ongeluk van de vorige keer, maar toen had de piloot veel geluk. Ze hebben de lier onderzocht, maar daar was niets mis mee. Bovendien was het een andere lier dan de lier die werd gebruikt bij die eerdere startcrash. Het lag toen ook niet aan de lier, dus de lier staat niet ter discussie. Het vreemde is dat het bijna niet voorkomt en hier nu twee keer achter elkaar gebeurt in zo'n zes weken tijd.”

'Menselijke fout'

De havenmeester van Terlet wacht het onderzoek van de instanties met belangstelling af, maar verwacht dat er geen conclusies getrokken kunnen worden. “Op basis van de beschrijving van diegenen die het zagen gebeuren kan ik wel zeggen dat hier een menselijke fout is gemaakt. Hij startte te steil, dan valt de lift van de ene vleugel weg. Als je dat dan te hevig herstelt, overtrekt ook de andere vleugel. Als de kist naar rechts rolt, ga je tegensturen. Als je dat te hevig herstelt, overtrekt ook de andere vleugel. Bij een te hoge neusstand komt het vliegtuig dan spinnend naar beneden."
De voorzitter van zweefvliegclub GAE sluit zich daarbij aan. “Het is menselijk falen, ik kan er niets anders van maken. Je moet als piloot nooit in die situatie terecht komen. Alleen als je dan rustig blijft kun je jezelf nog redden.” Met het vliegtuig was niets mis, stelt Van Staaden. "Die kist heeft dezelfde ochtend nog meerdere vluchten gemaakt en toen was er ook niets aan de hand. Het is mij duidelijk dat hier een menselijke fout is gemaakt, anders kan ik het niet zeggen.”

‘Te hoge neusstand’

Volgens de havenmeester is het vliegtuig te steil gestart waarna de piloot in de problemen kwam. “ Je kunt het vliegtuig soms nog wel uit die spin halen, maar daar verlies je normaal gesproken zo'n honderdvijftig meter hoogte mee. Als je te steil start heb je te weinig snelheid en dan overtrek je de vleugels. Normaal gesproken houden we ruim voldoende marge om niet in die gevarenzone te komen. Mogelijk dacht de piloot dat hij teveel snelheid had. Dat is allemaal gissen: het kan van alles zijn."

Verdriet

Het verdriet bij de leden van de zweefvliegclub is groot. Vrijdag kozen de leden van GAE echter weer het luchtruim. ‘Dat was een emotioneel moment’, vertelt Van Staaden. “Iedereen kijkt elkaar wat langer aan en heeft gesprekken over het ongeluk en hoe zij het beleefd hebben. Iedereen is een vriend verloren.”
Ook bij andere vliegclubs is het ongeval hard aangekomen, zo merkt havenmeester Van Maarschalkerweerd. “Wat doet het met de mensen? Ze zijn down. Het is nooit leuk als je een ongeluk in de club hebt, hij was natuurlijk lang lid bij die club. Ze waren er met een paar man als eerste bij en konden niets meer voor hem doen omdat hij al overleden was. Het zal een tijdje duren voordat dit verwerkt is. Het is schrikken voor iedereen. Het is dan goed om toch weer zo snel mogelijk de lucht in te gaan.”

'In vliegtuig blijf je altijd leerling'

Ook ervaren piloot Ruud Holswilder is geschrokken van de crash. Toch is het zweefvliegen volgens hem 'relatief veilig'. Vrijdag stapte Holswilder dan ook weer 'gewoon' in een zweefvliegtuig op Terlet. Hij maakte een vlucht met zijn dochter. Zaterdag vloog hij met zijn schoonzoon zelfs heen en weer naar Groningen met een vliegtuig dat geen brandstof nodig heeft.
"Wij kennen de risico’s van het zweefvliegen. Met goede procedures, training en onderhoud van vliegvaardigheid kan je deze risico’s beperken, maar zeg nooit 'nooit'."
Ruud Holswilder zegt zich weer eens extra bewust te zijn van de risico's van het zweefvliegen. Het weerhoudt hem niet van om weer te willen zweven op de thermiek. "Murphy ligt altijd op de loer. Hoe ervaren je ook bent, in een vliegtuig blijf je altijd 'leerling-vlieger'."
RTV Connect vloog onlangs mee met piloot Holswilder naar aanleiding van eerdere incidenten met zweefvliegtuigen vanaf Terlet. Holswilder demonstreerde tijdens die vlucht wat er allemaal mis kan gaan tijdens een lierstart en hoe daarop te reageren als piloot.